Makine

Diferansiyel Nedir? Ne İşe Yarar?

Diferansiyel Nedir?

Otomobillerin virajlardan dönerken iç tarafta kalan tekerleklerle dış tarafta kalan tekerlekler farklı hızla dönmesini sağlayıp aracın devrilmesini ve dönüş işlemini başarıyla gerçekleştirmesini sağlayan parçadır.

Diferansiyel
Diferansiyel

Diferansiyel Ne İşe Yarar?

Otomobiller yol boyunca doğrusal bir çizgi izlerken virajlarda yay biçiminde dairesel bir çizgide hareket ederler. Bu esnada örneğin sola dönülecekse iç tarafta kalan sol tekerler daha az mesafe kat edecekken dış tarafta kalan sağ tekerlekler daha uzun bir yol izler. Diferansiyel ise her iki tekerleğin arasında yer alır, yarım dişli bir şaft ile tekerleklere bağlanır ve iki aksın farklı hızlarda dönmesini sağlar.

Diferansiyel Ne İşe Yarar
Diferansiyel Ne İşe Yarar

Diferansiyelin görevlerini şu şekilde sıralamak mümkündür:

  • Motordan çıkan gücü tekerleklere iletmek. Motordan gelen dönme hareketi şanzıman tarafından diferansiyele iletilir.
  • Diferansiyel de dönme açısıyla birlikte bunu tekerleklere ulaştırır.
  • Dönüş yaparken virajın içinde kalan tekerleklerle dışında kalan tekerleklerin farklı hızda dönmesi sağlanır.
  • Virajlarda yay biçimli bir yol izleneceği için iç tekerleklerin daha az, dış tekerleklerin daha fazla dönmesi gerekir.
  • Tekerleklerin tur sayıları diferansiyel tarafından düzenlenir.
  • Motordan gelen dönüş hızını düzenlemek. Dönüş hızı önce şanzıman aracılığıyla değiştirilir ve diferansiyele iletilir.
  • Diferansiyel de bu hızı dönüş açısına göre değiştirerek tekerleklere aktarır.

Diferansiyel olmasaydı karşılaşılacak durumlar :

  • Şanzıman aracılığıyla motordan gelen güç, doğrudan aktarılacağı için tekerlekler aynı hızda dönerdi.
  • Dönüşlerde aşırı yük bineceği için virajın iç tarafında kalan lastikler çok çabuk aşınırdı.
  • Farklı hızda dönmeyecekleri için virajlarda yol tutuş performansını fazlasıyla kaybederdi ve güvenli sürüşü tehlikeye atardı.

Diferansiyel Araçta Nerede Bulunur?

Önden çekişli araçlarda diferansiyel, ön aks üzerindeki şanzıman kutusunda yer alır. Arkadan çekişli araçlarda ise arka aksın ortasındaki bir alanda yer alır. Son yıllarda popülerliği gittikçe artan dört çeker araçlarda ise birden fazla diferansiyel bulunur. Ön, arka ve aktarma şaftı olmak üzere toplam 3 adet diferansiyel yer alır.

Diferansiyel Kısımları Nelerdir?

Diferansiyel Kısımları
Diferansiyel Kısımları
  • Şaft

Diferansiyeli şanzımana bağlayan parça olan şaft, esnek bir yapıya sahiptir. Bunun sebebi de engebeli yollarda şanzımanın düz konumunu korumasını sağlamaktır. Sürüş açısı değiştikçe bir diğer parça olan universal mafsallar devreye girer ve şaftın esnek hareket etmesini sağlar.

  • Universal Mafsallar

Şaftı şanzıman ile diferansiyele bağlayan ve şaftın esnek hareket etmesini sağlayan parça olan universal mafsal, şaftın her iki ucunda birer tane bulunur. Tabii şaft iki parçadan oluşuyorsa universal mafsalların sayısı üçe çıkar. Yoldaki girinti ve çıkıntıları sürücüye hissettirmemek için esnek olması gereken bu mafsallar genellikle “+” biçiminde olur.

  • Sabit Hız (CV) Mafsallar

Dönüş açıları standart olan araçların dışında önden çekişli araçlar, aşağı-yukarı doğrultuda çalışabilen ve direksiyon kabiliyeti bulunan mafsallar kullanırlar. Özellikle torku büyük araçlarda kullanılan CV mafsallar da büyük dönüş açılarında etkili performans gösterdikleri için kullanılırlar. Kuvvet ne kadar fazla olursa olsun olabildiğince yumuşak şekilde iletirler.

  • Diferansiyel Yağları

Diferansiyel dişlilerinin ve parçalarının yağlanması en önemli hususlardan biridir. Özel diferansiyel yağları mekanizma içerisine boşaltılır ve yağının değiştirilmesi ya da yağın boşaltılması için var olan tapalar kullanılır.

Diferansiyel Tipleri Nelerdir?

  • Klasik Diferansiyel

Motordan gelen torku her iki tekerleğe eşit olarak gönderen diferansiyel çeşididir. Yani sağ tekerdeki çekiş kuvveti ile sol tekerdeki çekiş kuvveti her zaman aynı olur. Tabii tekerlekler farklı hızda dönebilir. Birçok sedan, minivan ve crossover modelinde klasik diferansiyel kullanılır. Motordan gelen gücü iki farklı hızda çalışacak şekilde iç ve dış tekerlekler arasında böler. Klasik diferansiyelde tekerleklerin birisinde tork kaybı yaşanırsa doğal olarak bu düşüş diğer tekerlekte de görülür.

  • Kilitli Diferansiyel

Diferansiyelin temel amacı, tekerleklerin farklı hızda dönmesini sağlamak olsa da kilitli diferansiyel, bunun tam tersi göreve sahiptir. Yani gerektiği zaman her iki tekerleğin aynı hızda dönmesini sağlamak sağlar. Devreye sokulduğu zaman motordan gelen devri her iki tekere eşit hızda göndererek iki tekerin de aynı (ya da birbirlerine yakın) hızda dönmesini sağlar.

Kilitli diferansiyele sahip araçlarda, tekerlerden biri zor dönebileceği bir zemine denk gelirse ya da patinaja düşerse kilit mekanizması devreye girer. Bunun ardından iki tekerleğin bağlı olduğu şaft kilitlenir ve bir bütün halinde dönmeye başlar. Böylece motordan gelen güç ve tork tekerleklere eşit şekilde dağıtılır. Sonucunda da normal zeminde olan tekerlek dönerek diğer tekerleğin patinajdan kurtulmasını sağlar ve araç saplandığı yerden kurtulur.

Kilitli Diferansiyel
Kilitli Diferansiyel

Çoğu zaman kilitli diferansiyel ile diferansiyel kilidi karıştırılır. Oysa ikisinin özellikleri farklıdır. Kilitli diferansiyel, genellikle pikaplarda ve bazı arazi araçlarında bulunur. Sınırlı kayma özelliğine sahiptir. Tekerleklerin aynı hızda dönerek kum, çamur, buz gibi bazı zeminlere saplanmamasını sağlar. Kilit devre dışıyken de klasik diferansiyel gibi çalışır. Diferansiyel kilidi ise 4X4 araçlarda sıklıkla görülür, en zorlu arazi koşullarına uygundur. Tekerleklerin tam olarak kilitlenmesini sağlar ve her türlü zeminde maksimum çekişi beraberinde getirir.

Kilitli diferansiyelde dikkat edilmesi gereken diğer nokta ise devredeyken virajların güvenle dönülemeyeceğinin unutulmamasıdır. İç ve dış tekerlekler eşit hızda döneceğinden yol tutuş performansı düşer, lastikler kayar ve araç savrulabilir.

  • Sınırlı Kaymalı Diferansiyel

İki tekerlek arasındaki dönüş miktarı belli bir miktarı aşarsa sınırlı kaymalı diferansiyel devreye girer ve aks millerini birbirlerine kilitler. Böylece devir sayıları arasındaki fark kalkar. Hem açık hem de kilitli diferansiyel gibi çalışır. Araç kaymaya başladığında devreye girerek kilitlenir ve çekişi arttırır.

  • Elektrik Kontrollü Sınırlı Kaymalı Diferansiyel

Sınırlı kaymalı diferansiyel gibi çalışan bu diferansiyel tipi, üst segment araçlarda daha çok görülür. Otomatik olarak devreye girer, hassas ve geniş bir şekilde araç kaymasına müdahale eder.

  • Dinamik Tork Kontrollü Diferansiyel

Sürekli dört çeker arabalarda kullanılan dinamik tork kontrollü diferansiyel, aracın ağırlığını arttıran yüksek bedelli bir sistemdir. Dört tekere giden torku ayrı ayrı dağıtıp kontrol eder, yakıt tüketimini de belli bir ölçüde arttırır.

Diferansiyel Bakımı Nasıl Yapılır?

Diferansiyel Bakımı
Diferansiyel Bakımı

Yapısı gereği, birçok dişlinin bir arada çalıştığı diferansiyel, motor gücünü tekerleklere en uygun şekilde yansıtan oldukça önemli bir parçadır. Bu da diferansiyel bakımını dikkat edilmesi gereken bir konu haline getirir. Diferansiyelde bulunan dişli ve çarkların yağlanması, birbirlerine sürtünüp zarar vermesinin önüne geçer. Diferansiyel yağını periyodik olarak değiştirmek, sık sık seviyesini kontrol etmek yeterlidir. Diferansiyel yağının ne zaman değiştirileceği, aracın tipine ve kullanım yoğunluğuna göre değişir. Ayrıca diferansiyel yağı sızmasının önüne geçmek için mekanizmanın kaçak yapıp yapmadığı da kontrol edilmelidir. Çünkü diferansiyel yağı biterse dişliler birbirlerine zarar verir, tekerleklere yeterli güç iletilmez ve sürüş güvenliği tehlikeye atılmış olur.

 

 

Etiketler

Nurullah GÜLAY

MANİSA CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisi #3

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı

Reklam Engelleyici Algılandı

Mühendis Gelişim Topluluğu tüm faaliyetlerini gönüllü olarak sürdürmektedir.Lütfen bize destek olmak için reklam engelleyicinizi kapatın.