Enerji

KAYA GAZI(KAYAÇ GAZI, ŞEYL GAZ)

Kaya Gazı(Şeyl Gaz) Nedir?

Yeraltında şist adı verilen kayaçların(laminalı organik maddelerce zengin) içine sıkışmış olan doğal gazdır. Bilinen yöntemlerle üretimini sağladığımız doğal gaz, petrol, vb. gibi konveksiyonel enerji kaynakları ile birlikte şeyl gazı, şeyl petrolü, kömür gazı gibi enerji kaynaklar ise konveksiyonel olmayanlardır.

Doğal gaz ve petrol, oluştuğu ana kayayı terk ederek farklı kayaçların içerisine girer. Bu işlem sırasında bu gazların bir bölümü ana kaya içerisinde kalır. Bu gibi bazı gazların ana kayanın içinde kalmasının sebebi organik maddelerin yüzeylerinde adsorpsiyon mekanizması aracılığıyla serbest faz halinde birikmesidir. İşte bu kalan gaz kaya gazıdır.  Kayaç gazının(kaya gazı, şeyl gazı)  bileşenleri;

-%95 CH4(metan)

-%2.5 C2H6(etan)

-%2 C4H10(bütan)

-%0.5 C3H8(propan) + diğer türevlerdir.

Laminalı organik maddelerce zengin olan ana kaya normalde geçirgen değildir. Bu sebeple ilk olarak içerisinde hapsolan gazı serbest hale getirmek gerekir. Bunun içinde ana kayaya hidrolik çatlatma uygulanır.

Hidrolik çatlatma; ana kayanın katmanlarını içten içe kırılmalara yol açarak içerideki gazın serbest hale gelmesi sağlanır. Bu işlem yüksek basınç ile gerçekleşir.(Su basıncı kullanılır.)

kaya gazı(kayaç gazı, şeyl gaz)

Şeyl Gazı Nasıl Çıkartılır?

En yaygın çıkarılma yöntemi hidrolik çatlatmadır.  Bu işlem franking(hidrolik kırılma yeri) denilen gazın bulunduğu ana kayanın içinde kırılmalara neden olarak basınçlı suyla serbest hale getirilmesidir. Bu amaçla kullanılan çatlatma sıvısı bileşenleri;
-%97,5 su

-%2.5 ince kum + bazı kimyasallardır.

=>Çatlatma sıvısındaki ince kumun amacı; işlem sonunda basınç kaldırıldığında bu açılan çatlaklaro açık tutarak şeyl gazının dışarı çıkışını sağlar.

Hidrolik çatlatma işlemlerini hızlandırmak için çeşitli katkı maddeleri konulur. Bunun yeraltı suyu ve kayaçlara temasını önlemek için betonla sabitlenmiş çelik borularla enjekte edilir. Fakat konulan bu katkı maddeleri insan sağlığına zararlı maddeler içerir. Ayrıca bu katkı maddeleri yeraltı sularına karışma ihtimali de vardır.

Çatlatma sıvısı işlem sonunda( kuyu içerisindeki basınç düşürüldükten sonra) dışarıya alınır. Gaz üretimi başlamış olur. Dışarıya alınmış bu çatlatma sıvısı birazı arıtılarak tekrar kullanıma alınır.

 

kaya gazı(kayaç gazı, şeyl gaz)

 

 

 

Etiketler

Aynil Çoban

Manisa Celal Bayar Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği 2. Sınıf öğrencisiyim.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı

Reklam Engelleyici Algılandı

Mühendis Gelişim Topluluğu tüm faaliyetlerini gönüllü olarak sürdürmektedir.Lütfen bize destek olmak için reklam engelleyicinizi kapatın.